Trang chủ » Cẩm nang sống khoẻ » Cách phục hồi chức năng phổi cho bệnh nhân Covid 19 hiệu quả nhất

Cách phục hồi chức năng phổi cho bệnh nhân Covid 19 hiệu quả nhất

Biên tập viên: Nguyễn Hằng

Tham vấn y khoa: BSCK1 Đào Hữu Nguyên

Phục hồi chức năng phổi cho bệnh nhân Covid là điều rất cần thiết trong suốt quá trình điều trị, giúp bệnh nhân cải thiện chức năng hô hấp. Từ đó phục hồi sức khỏe, sớm trở về cuộc sống bình thường.

Mục lục

1. Tầm quan trọng của phục hồi chức năng phổi cho bệnh nhân covid

Người bệnh covid-19 có thể gặp phải nhiều vấn đề về sức khỏe như: viêm phổi, suy hô hấp, sốc nhiễm trùng,… các biểu hiện sẽ càng nặng nề hơn với người bệnh mạn tính hoặc suy giảm miễn dịch, người cao tuổi.

Theo thống kê tại Bệnh viện Hồi sức Covid-19 (TP.HCM), khoảng 53% bệnh nhân đang điều trị bị rối loạn âu lo, 20% bị trầm cảm và gần 17% bệnh nhân gặp vấn đề về căng thẳng, stress. Những trường hợp bị tổn thương phổi nặng, từng thở máy, thở oxy bằng mặt nạ, thở HFNC, tỷ lệ mắc trầm cảm và rối loạn lo âu lên đến 67%, chức năng phổi suy giảm khoảng 20-30%. (VNEX)

Điều đáng nói là hiện nay chưa có thuốc đặc hiệu để điều trị bệnh. Các phương pháp chủ yếu hướng đến hỗ trợ và điều trị triệu chứng. Trong đó phục hồi chức năng (PHCN) phổi đóng vai trò quan trọng giúp:

  • Cải thiện chức năng hô hấp: tăng thông khí, giảm công hô hấp, giảm khó thở.
  • Tăng khả năng tống thải đờm dịch.
  • Tăng cường khả năng vận động cơ thể và các cơ tham gia hô hấp.
  • Ngăn ngừa biến chứng.
  • Ngăn chặn sự suy giảm thể chất và tinh thần.

Từ đó phục hồi lại sức khỏe và khả năng vận động, sinh hoạt hàng ngày. Người bệnh sớm trở lại công việc và hòa nhập cộng đồng.

2. Phân loại thể lâm sàng trong PHCN phổi

Dựa trên mức độ, người bệnh covid-19 được chia làm các thể như sau:

Thể nhẹ: Người bệnh viêm đường hô hấp trên và viêm phổi nhẹ theo hướng dẫn chẩn đoán và điều trị viêm đường hô hấp cấp do SARS-CoV-2 theo QĐ số 1344/QĐ-BYT.

Thể nặng khi xuất hiện một trong các triệu chứng:

  • Khó thở nặng, nhịp thở ≥ 30 lần/phút.
  • SpO2≤ 93% khi thở khí phòng.
  • Nhiễm trùng máu.

Thể nguy kịch khi xuất hiện một trong các vấn đề:

  • Khó thở, cần thở bằng máy.
  • Sốc nhiễm khuẩn.
  • Suy hô hấp cấp tiến triển (ARDS).
  • Cần theo dõi tại đơn vị hồi sức tích cực.

Người bệnh khỏi và được xuất viện khi có đầy đủ các yếu tố:

  • Hết sốt ít nhất 3 ngày.
  • Triệu chứng lâm sàng ổn định.
  • Hai lần liên tiếp lấy mẫu cách nhau trên 24h cho kết quả âm tính với SARS-CoV-2.

3. Các phương pháp phục hồi chức năng phổi cho bệnh nhân covid-19

Phục hồi chức năng phổi cho bệnh nhân covid 19

Tùy vào mức độ bệnh mà sẽ có phương pháp phục hồi chức năng phổi riêng cho từng trường hợp. Bên cạnh đó, sau khi xuất viện người bệnh vẫn cần tiếp tục thực hiện các bài tập để phổi được phục hồi tối đa.

3.1 Phương pháp phục hồi chức năng phổi đối với thể nhẹ

Người bệnh thể nhẹ, ý thức vẫn tốt nên có thể chủ động thực hiện các bài tập theo hướng dẫn của nhân viên y tế. Phục hồi chức năng trong trường hợp này tập trung vào các kỹ thuật thở: thở cơ hoành, thở chúm môi, dưỡng sinh,…

3.1.1 Phục hồi bằng thở chúm môi

  • Bước 1: Người bệnh hít vào thật sâu bằng mũi một cách từ từ.
  • Bước 2: Chúm môi lại, nhẹ nhàng thở ra cho đến khi hết khả năng.

3.1.2 Phương pháp tập thở cơ hoành

  • Bước 1: Hít vào từ từ bằng mũi, đồng thời phình bụng lên theo lượng không khí hít vào.
  • Bước 2: Từ từ chúm môi và thở ra, bụng cũng đồng thời hóp lại.

3.1.3 Phục hồi chức năng phổi bằng kỹ thuật ho hữu hiệu

  • Bước 1: Tiến hành thở chúm môi 5-10 phút để đẩy đờm từ phế quản nhỏ ra các phế quản vừa.
  • Bước 2: Tròn miệng hà hơi 5-10 lần, tăng dần tốc độ để đẩy đờm từ phế quản vừa ra khí quản.
  • Bước 3: Hít vào thật sâu, sau đó nín thở và ho liên tiếp 2 lần. Lần 1 nhẹ, lần 3 nhanh, mạnh để đẩy đờm ra ngoài.

3.1.4 PHCN phổi với kỹ thuật thở chu kỳ chủ động

  • Thở có kiểm soát: Hít thở nhẹ nhàng trong khoảng 20-30 giây.
  • Căng giãn lồng ngực: Hít thở thật sâu bằng mũi, nín thở từ 2-3 giây và thở ra nhẹ nhàng, lặp lại 3-5 lần.
  • Hà hơi: Hít thở thật sâu, nín thở từ 2-3 giây. Tròn miệng hà hơi đẩy khí ra ngoài. Lặp lại 1-2 lần.

3.2 PHCN phổi cho bệnh nhân covid thể nặng hoặc nguy kịch

Các bài tập PHCN sẽ giúp tống đờm, chiết tiết từ đường hô hấp ra ngoài. Do đó, người bệnh được thông khí, dễ thở, phòng biến chứng suy hô hấp, tim mạch cũng như các cơ quan khác.

Trường hợp người bệnh vẫn tỉnh, có thể thực hiện các bài tập:

  • Tập thở cơ hoành.
  • Tập thổi vào bình nước to hoặc dụng cụ tập hô hấp.
  • Tập ho hữu hiệu: Điều dưỡng cần chuẩn bị sẵn dụng cụ đựng đờm, chất tiết của người bệnh. Trường hợp người bệnh tỉnh nhưng yếu, khó thực hiện động tác, cần được hỗ trợ từ nhân viên y tế.

Với những trường hợp hôn mê hoặc nguy kịch, không thể tự thực hiện được, thì người điều trị thực hiện các kỹ thuật sau:

3.2.1 Điều chỉnh tư thế người bệnh

Việc này sẽ làm thư giãn cơ hoành, giúp người bệnh hô hấp dễ dàng hơn. Cách thực hiện như sau:

  • Đặt người bệnh ngồi hơi gập người, hướng về phía trước, hoặc kê gối nằm cao 30-60 độ. Khớp gối hơi gập.
  • Đối với người bệnh thở máu, có thể đặt nằm sấp nếu có chỉ định của bác sĩ.
  • Cách 2 tiếng thì lăn trở người bệnh, nhớ kiểm tra tình trạng da và các điểm tỳ đè.
  • Thực hiện mỗi ngày 3 lần vào các buổi sáng – chiều – tối. Nên cho người bệnh nằm đệm hơi để phòng tránh loét.

3.2.2 Kỹ thuật dẫn lưu tư thế phục hồi chức năng phổi

Phương pháp này sẽ giúp phòng chống sự tích tụ của các chất đờm dịch, và dẫn lưu chúng ra ngoài. 

Cách thực hiện:

  • Dựa vào phim X quang ngực điều chỉnh tư thế bệnh nhân sao cho vùng phổi tổn thương và có ứ đọng dịch lên trên.
  • Mỗi ngày thực hiện 10-15 phút tùy từng bệnh nhân.

3.2.3 Phương pháp vỗ, rung lồng ngực

Kỹ thuật này nhằm mục đích làm rung cơ học và long đờm ứ đọng bên trong. Quá trình vỗ sẽ tạo nên sóng cơ học, tác động qua thành ngực và di chuyển vào phổi.

Cách thực hiện:

  • Vỗ với lực vừa phải trên thành ngực tại vị trí tương ứng với các phân thùy phổi có chỉ định dẫn lưu.
  • Tùy tình trạng bệnh nhân mà thực hiện vỗ kéo dài từ 10-15 phút.

3.2.4 Kỹ thuật thở có trợ giúp

Phương pháp này cũng nhằm mục đích tống thải đờm từ các phế quản nhỏ ra đường thở lớn.

Cách thực hiện: Ép 2 bàn tay vào lồng ngực theo hướng di chuyển của khung sườn ở thì thở ra của người bệnh.

3.3 Phục hồi chức năng phổi cho bệnh nhân covid sau xuất viện

Phục hồi chức năng sau xuất viện

Tiếp tục thực hiện phục hồi chức năng phổi sau xuất viện sẽ giúp người bệnh sớm lấy lại sức khỏe và các chức năng sinh hoạt hàng ngày. Trong giai đoạn này, nhân viên y tế hoặc bác sĩ cần hướng dẫn kỹ càng cho bệnh nhân cách tập luyện, tập thở phù hợp với thể lực và độ tuổi.

Một số bài tập tại nhà cho bệnh nhân sau xuất viện:

3.3.1 Thực hiện thở ra giúp phục hồi chức năng phổi

  • Thở ra kéo dài: Hít vào bằng mũi, rồi từ từ thở ra kéo dài bằng miệng.
  • Thở ra mạnh: Từ từ hít vào bằng mũi, sau đó thở mạnh một hơi bằng miệng để khai thông đường thở bằng phản xạ ho cuối kỳ thở.

3.3.2 Kỹ thuật mở lồng ngực và kiểm soát nhịp thở

  • Đưa 2 tay ra trước, từ từ hít vào đồng thời cho 2 tay ra sau một cách tối đa. 
  • Thở ra nhẹ nhàng và đưa tay về vị trí ban đầu.
  • Đưa 2 cùi chỏ ra trước, hít vào đồng thời xoay cùi chỏ ra sau tối đa.
  • Thở ra nhẹ nhàng và xoay cùi chỏ về vị trí ban đầu.

3.3.3 PHCN phổi bằng vận động cơ hô hấp

Bài tập thở ngực: 

  • Đặt 1 tay lên ngực, 1 tay lên bụng.
  • Hít vào để lồng ngực nở ra.
  • Từ từ thở ra.
  • Chú ý hóp bụng, giữ bụng không phình ra trong quá trình hít thở.

Bài tập thở bụng:

  • Đưa hai tay lên bụng.
  • Hít vào để bụng phình ra hết cỡ.
  • Từ từ thở ra cho đến khi bụng xẹp hoàn toàn.

3.3.4 Kỹ thuật thổi bóng loại bỏ dung tích khí cặn trong phổi

Chuẩn bị một quả bóng, đưa bóng lên miệng lấy hơi rồi thổi hết sức trong một lần thổi. Cách làm này sẽ loại bỏ được khí cặn trong phổi, giúp thanh lọc lại phổi.

3.3.5 Tăng cường sức bền

Phương pháp này bao gồm 3 động tác như sau:

  • Cánh chim bay: Hai tay cầm tạ buông dọc theo thân mình. Hít thở và đưa 2 tay sang ngang. Cuối cùng thở ra từ từ và hạ tay xuống vị trí cũ.
  • Cánh tay đan chéo: Hai tay cầm tạ hít vào và đưa tay sang ngang. Sau đó đưa 2 tay đan chéo nhau phía trước đồng thời thở ra.
  • Cánh tay trên đầu: Hít vào, đồng thời đưa hai tay cầm tạ qua đầu. Thở ra và hạ tạ xuống.

3.3.6 Tăng dung tích sống thùy phổi

Đối với thùy phổi giữa: 

  • Choàng khăn từ sau lưng ra trước ngực ở vị trí dưới nách.
  • Hai tay đan chéo cầm 2 đầu khăn.
  • Hít vào thật sâu đồng thời siết khăn lại.
  • Buông khăn và thở ra.

Đối với thùy phổi dưới: Tương tự cách làm với thùy phổi giữa nhưng khăn nằm ở vị trí dưới ngực.

3.3.7 PHCN phổi cho bệnh nhân covid với Vũ điệu nhịp thở

Vũ điệu 1:

  • Đứng thẳng, 2 chân rộng bằng vai.
  • Hít vào đồng thời đưa 2 tay lên cao chụm vào nhau.
  • Thở ra và đưa tay về vị trí cũ.

Vũ điệu 2:

  • Cúi người, 2 chân rộng bằng vai, cánh tay đan chéo.
  • Hít vào, vươn người đứng thẳng, 2 tay chụm vào nhau.
  • Thở ra và đưa tay về vị trí cũ.

4. Theo dõi và tái khám sau phục hồi chức năng phổi

Đối với các trường hợp xuất hiện tổn thương phổi trên phim X-Quang, gây ảnh hưởng đến chức năng hô hấp hoặc suy giảm chức năng vận động cần tái khám sau 1 tháng. Bác sĩ căn cứ vào quá trình hồi phục sẽ hẹn tái kháng sau 1-3 tháng.

Trường hợp người bệnh covid-19 có bệnh lý nền về hô hấp có thể kết hợp tái khám về phục hồi chức năng ở những lần đến tái khám điều trị bệnh lý nền.

Bác sĩ tiến hành tái khám đánh giá hiệu quả phục hồi chức năng phổi cũng như các chức năng khác thông qua:

  • Dấu hiệu sinh tồn.
  • Nhịp thở, chức năng hô hấp.
  • Chục X-Quang phổi.
  • Khả năng gắng sức.
  • Sức mạnh cơ hô hấp,…

Từ đó có hướng điều chỉnh phù hợp các bài tập, cường độ và thời gian tập luyện cho người bệnh.

5. Chế độ ăn uống hỗ trợ phục hồi chức năng cho bệnh nhân covid

Thực phẩm tốt cho người mắc covid

Bên cạnh các bài tập thì chế độ dinh dưỡng cũng đóng vai trò hết sức quan trọng trong việc phục hồi chức năng cho bệnh nhân covid. Tham khảo những thực phẩm người bệnh nên ăn và cần kiêng sau đây để xây dựng thực đơn phù hợp mỗi ngày.

Thực phẩm người bệnh covid nên ăn:

  • Các loại trái cây, hoa quả có màu xanh sẫm, đỏ hoặc vàng giàu vitamin A, C, E.
  • Thực phẩm giàu protein: Thịt, cá, trứng, sữa,…
  • Thực phẩm giàu omega 3: Dầu cá, cá mòi, cá hồi, cá basa,…
  • Thực phẩm, đồ uống chứa flavonoid: Rau húng, tía tô, cải xanh, trà xanh, gừng,…
  • Thực phẩm giàu sắt và kẽm: Cua, hàu, sò, gan và thịt nạc,…
  • Bổ sung probiotic: Phô mai, đậu tương lên men, sữa chua,…

Các thực phẩm người bệnh cần kiêng:

  • Thực phẩm nhiều muối hoặc đường.
  • Hạn chế đồ ăn chiên rán, thực phẩm chế biến sẵn.
  • Không uống rượu bia, nước ngọt có ga.

Ngoài ra, người bệnh cần ăn đủ 3 bữa chính mỗi ngày, có thể thêm 1-3 bữa phụ. Cần ăn đa dạng các thực phẩm để đảm bảo đáp ứng đủ nhu cầu dinh dưỡng cho cơ thể. Nên tham khảo ý kiến bác sĩ để lên thực đơn chuẩn xác nhất.

6. Những lưu ý khi thực hiện phục hồi chức năng phổi

Để đảm bảo an toàn và đạt hiệu quả phục hồi tốt nhất, người bệnh covid-19 cũng như nhân viên y tế cần lưu ý:

  • Tuân thủ nghiêm ngặt quy định phòng ngừa và kiểm soát lây nhiễm bệnh do Bộ Y tế ban hành.
  • Người bệnh trong quá trình thực hiện phục hồi chức năng cần đeo khẩu trang y tế, ho khạc đờm vào cốc đựng đờm có nắp để tránh phát tán mầm bệnh.
  • Luôn giữ khoảng cách tối thiểu 2m với người xung quanh, tránh tiếp xúc trực tiếp khi tập.
  • Trong phục hồi chức năng phổi, thực hiện tập thở là chính. Các kỹ thuật tống thải đờm sẽ được thực hiện trong trường hợp người bệnh xuất hiện tăng tiết đờm dịch.

7. Phòng khám WinMedic – Hỗ trợ phục hồi chức năng cho bệnh nhân Covid

Phục hồi chức năng phổi cho bệnh nhân covid tại winmedic

Phục hồi chức năng sau điều trị covid 19 sẽ giúp bệnh nhân nhanh chóng hòa nhập lại với cộng đồng và có thể vận động lại như trước một cách nhanh chóng. Do đó, chúng ta cần chọn một trung tâm phục hồi chức năng đảm bảo để có thể bình phục tốt nhất. Phòng khám WinMedic là một trong những địa chỉ bạn có thể tham khảo để rút ngắn thời gian hồi phục cho mình và người thân.

Để giúp người bệnh sớm quay trở về cuộc sống thường ngày, các bác sĩ của WinMedic sẽ tiến hành kiểm tra, đo lường tổn thương và di chứng do bệnh gây ra. Từ đó đưa ra phác đồ vật lý trị liệu tốt nhất cho người bệnh. Các Bác sĩ có thể kết hợp các bài tập kèm sự hỗ trợ của máy móc giúp nâng cao hiệu quả phục hồi.

  •  Các bài tập được thiết kế riêng cho từng bệnh nhân.
  • Kết hợp sóng siêu âm, điện xung chữa lành tổn thương bên trong.
  • Ion tĩnh điện ET21 giúp sản sinh tế bào NK giúp tăng cường sức đề kháng, chống mệt mỏi suy nhược cơ thể. 
  • Xoa bóp vùng bằng máy áp lực hơi UAM 8100, tác động nắn chỉnh cơ xương khớp,… giúp hồi phục vận động.
  • Tư vấn chế độ dinh dưỡng, sinh hoạt phù hợp.
  • Người bệnh được theo sát suốt quá trình vật lý trị liệu để kịp thời có phương án điều chỉnh, kết hợp phù hợp.

Để đặt lịch khám hoặc tư vấn, xin vui lòng liên hệ:

  • Địa chỉ: Số 22 Bùi Thị Xuân, Q. Tân Bình, TP. HCM.
  • Hotline: 0917086003

Trên đây là những thông tin liên quan đến phục hồi chức năng phổi cho bệnh nhân covid 19. Hy vọng những kiến thức này sẽ thực sự hữu ích cho quý độc giả nói chung và người bệnh nói riêng trong thời điểm dịch bệnh hết sức phức tạp như hiện nay.

XEM THÊM:

Nguồn tham khảo:

https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC7385804/

https://www.who.int/teams/noncommunicable-diseases/covid-19/rehabilitation

Tham Vấn Y Khoa

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *