Trang chủ » Cẩm nang sống khoẻ » Phục hồi chức năng thần kinh sau đột quỵ – Top 5 bài tập tốt nhất!

Phục hồi chức năng thần kinh sau đột quỵ – Top 5 bài tập tốt nhất!

Biên tập viên: Nguyễn Hằng

Tham vấn y khoa: BSCK1 Đào Hữu Nguyên

Phục hồi chức năng thần kinh sau đột quỵ là một trong những giải pháp quan trọng giúp người bệnh sớm lấy lại sức khỏe và những chức năng vốn có của mình, đặc biệt là khôi phục khả năng vận động. Người bệnh và gia đình cần biết được tầm quan trọng của phương pháp cũng như luyện tập đúng cách để sớm hồi phục.

1. Tầm quan trọng của phục hồi chức năng thần kinh sau đột quỵ

Sau đột quỵ hay tai biến mạch máu não, diễn biến thường gặp ở những bệnh nhân còn sống sót là chức năng thần kinh dần hồi phục sau vài ngày đầu. Thời gian hồi phục nhanh nhất là 3 tháng đầu. Khả năng hồi phục giảm dần sau 6-12 tháng. Tùy từng bệnh nhân mà mức độ hồi phục có thể khác nhau.

Trong thời gian này, nếu chức năng thần kinh không được phục hồi đúng cách có thể để lại những di chứng nặng nề, khiến người bệnh gặp khó khăn trong sinh hoạt hàng ngày. Chính vì vậy, việc lên kế hoạch phục hồi chức năng (PHCN) sau tai biến là hết sức quan trọng. Người bệnh và gia đình cần thực hiện sớm nhưng phải đúng cách để đạt được hiệu quả tốt nhất.

2. Nguyên tắc PHCN cho bệnh nhân sau đột quỵ

Phục hồi chức năng sau đột quỵ

Theo khuyến cáo, bệnh nhân nên bắt đầu vận động sớm trong vòng 24 – 48h sau khi khởi phát đột quỵ nếu không có chống chỉ định. Các trường hợp chống chỉ định vận động sớm bao gồm:

  • Bệnh nhân thực hiện thủ thuật can thiệp có đâm kim vào động mạch.
  • Tình trạng nội khoa không ổn định.
  • Độ bão hòa oxy thấp.
  • Xuất hiện gãy hoặc chấn thương ở chi dưới.

Phục hồi chức năng thần kinh sau đột quỵ cần dựa trên quy tắc:

  • Bắt đầu sớm nhưng không quá sớm.
  • Động lực từ người bệnh.
  • Tập với cường độ cao, lặp lại nhiều lần.
  • Tập luyện các bài tập cụ thể thay vì các bài tập chung chung.
  • Kết hợp tập luyện bổ sung.

PHCN cho bệnh nhân đột quỵ cần được thực hiện trong môi trường phong phú. Từ đó, giúp các chức năng của não được luyện tập và hồi phục một cách tự nhiên.

3. Hướng dẫn chăm sóc PHCN thần kinh sau đột quỵ

Trong quá trình chăm sóc giúp người bệnh hồi phục lại, cần thực hiện các lưu ý và giúp bệnh nhân luyện tập như sau:

3.1 Lưu ý chăm sóc

Vị trí đặt giường bệnh: Giường bệnh phải được kê sau cho phía thân bị liệt của người bệnh được hướng ra giữa phòng. Điều này sẽ giúp bên liệt được tiếp xúc, tác động và hoạt động nhiều hơn. Từ đó, không để bên liệt bị bỏ quên.

Chú ý sắc thái người bệnh: Khi thấy người bệnh toát mồ hôi và tỏ ra mệt mỏi, cần cho người bệnh nghỉ ngơi. Tránh để người bệnh tập quá sức khiến tình trạng nghiêm trọng hơn.

3.2 Cách đặt tư thế người bệnh

Cần đặt người bệnh ở tư thế đứng để giảm bớt tình trạng co cứng, ngăn chặn biến dạng khớp. Một số tư thế phù hợp cho bệnh nhân bao gồm:

Nằm ngửa: 

  • Kê gối mềm phần vai và hông ở bên liệt.
  • Khớp gối hơi gập nhẹ.
  • Kê cổ chân vuông góc với cẳng chân tránh các biến dạng gập bàn chân về phía lòng bàn chân.

Nằm nghiêng sang bên liệt:

  • Gập vai bên liệt.
  • Cánh tay duỗi vuông góc với thân, thân mình nửa ngửa.
  • Chân liệt duỗi thẳng.
  • Tay lành để trên thân hoặc đặt lên gối phía lưng.
  • Chân lành gập ở háng và gối.

Nằm nghiêng sang bên lành:

  • Vai, cánh tay bên lành để tự do.
  • Chân lành duỗi.
  • Thân mình vuông góc với mặt giường.
  • Tay liệt đặt lên gối, vuông góc với thân.
  • Chân liệt có gối đỡ ở tư thế gập háng và gối.

3.3 Cách lăn trở người bệnh đột quỵ

Nên hướng dẫn người bệnh lăn trở. Trong trường hợp gặp khó khăn, người nhà có thể hỗ trợ:

Lăn sang bên liệt: nâng tay và chân lành lên, sau đó đưa chân và tay lành về phía bên liệt, xoay mình sang bên liệt.

Lăn sang bên lành: cài tay lành vào tay liệt, gối và háng bên liệt gập lại. Dùng tay lành kéo tay liệt sang phía tay lành. Đẩy hông để xoay sang bên lành.

Ngoài ra, trong sinh hoạt, gia đình, người thân cần giúp đỡ, hỗ trợ người bệnh tập các hoạt động hàng ngày đơn giản như: ăn uống, vệ sinh, đánh răng, rửa mặt, thay quần áo,.

4. 5 bài tập phục hồi chức năng thần kinh sau đột quỵ

các Bài tập phục hồi chức năng sau đột quỵ

Tập vận động mỗi ngày sẽ giúp người bệnh dễ dàng di chuyển, kéo dãn dây thần kinh, giảm co cứng cơ,…

4.1 Bài tập PHCN cho người bệnh tự tập

Bài tập nâng hông lên khỏi mặt giường:

  • Tư thế nằm ngửa, 2 tay dọc thân, 2 chân gấp đặt sát nhau.
  • Từ từ nâng hông khỏi mặt giường, càng cao càng tốt.
  • Giữ nguyên tư thế càng lâu càng tốt. Sau đó đặt hông xuống giường.
  • Lặp lại 10 lần mỗi lần tập.

Tập cài hai tay đưa lên phía đầu:

Động tác này sẽ khôi phục vận động của tay, giúp tay liệt dần cử động và cầm nắm được. Cách thực hiện như sau:

  • Cài các ngón tay lành vào tay liệt.
  • Đưa 2 tay duỗi thẳng về phía đầu.
  • Cố gắng đưa khuỷu tay hai bên ngang tai, rồi hạ tay về vị trí cũ.
  • Lặp đi lặp lại động tác 10-15 lần.

4.2 Tập phục hồi chức năng các cơ bên liệt

Trước khi thực hiện các bài tập này cần đảm bảo người bệnh được giải phóng khỏi tình trạng co cứng.

Tập ức chế trương lực cơ bàn tay: 

  • Tư thế ngồi, tay liệt duỗi thẳng.
  • Bàn tay, ngón tay xòe đặt trên mặt giường, chống tay cạnh thân mình.
  • Giữ tư thế này trong 5-10 phút.

Tập ức chế trương lực cơ chân:

  • Tư thế ngồi, 2 chân đặt sát trên nền nhà.
  • Từ từ vắt chéo chân lành sang bên chân liệt.
  • Cẳng chân bên lành tì đầu gối chân liệt xuống.
  • Giữ nguyên tư thế từ 5-10 phút.

Tập gấp háng:

  • Người bệnh ngồi thằng, khớp gối vuông góc với sàn.
  • Đặt tay lên gối người bệnh để kiểm soát các cử động rung giật.
  • Tập duỗi gối:
  • Người bệnh ngồi trên ghế, duỗi thẳng chân.
  • Dùng tay tì vào cổ chân người bệnh, giữ chân ở yên vị trí tránh các cử động.

Tập cơ tay: Khi người bệnh đã có thể đi lại được, nên tập các động tác ở tay. Bắt đầu là cơ ở vai, rồi đến khuỷu tay và bàn tay. Có thể dùng một chiếc gậy ngắn hỗ trợ trong quá trình tập luyện bằng cách đưa gậy lên quá đầu rồi hạ xuống. Lặp đi lặp lại 20 lần.

4.3 Bài tập PHCN phòng co rút, biến dạng khớp

Để ngăn chặn tình trạng co cứng, rút cơ ở bên liệt, hay cứng khớp vai, cổ, người bệnh cần được tập theo tầm vận động và dùng nẹp chỉnh hình.

Tập duy trì đúng tư thế:

Việc luôn trong trạng thái đúng tư thế sẽ hạn chế được tình trạng dính khớp bên liệt. Trong trường hợp người bệnh cử động thường xuyên, khó giữ tư thế đúng thì cần dùng nẹp chỉnh hình để cố định tư thế của các chi.

Dùng nẹp chỉnh hình duy trì tư thế đúng:

Nẹp chỉnh hình giúp ngăn chặn sự sai lệch tư thế của các chi. Nguyên tắc sử dụng nẹp là đeo càng lâu càng tốt, thời gian đeo tốt nhất là khi không vận động. Một số loại nẹp có thể sử dụng như:

  • Nẹp dưới gối: đề phòng bàn chân thuổng.
  • Nẹp cổ tay: ngăn quặp cổ tay, gập cổ tay.
  • Đai treo cánh tay: đỡ vai tránh xệ và bán trật khớp.

4.4 Tập theo tầm vận động các khớp và chi

Ở giai đoạn sau, người bị liệt nửa người thường bị cứng và đau khớp vai bên liệt. Vai có dấu hiệu xệ xuống, khép chặt với thân mình. Trong trường hợp này cần hỗ trợ phục hồi chức năng thần kinh cho người bệnh bằng cách:

  • Để người bệnh nằm ngửa, vai bên liệt cạnh mép giường.
  • Một tay giữ vai người bệnh.
  • Tay còn lại cầm cẳng tay ngay trên khuỷu tay của người bệnh đưa hướng lên đầu, khi người bệnh cảm thấy đau thì dừng lại.
  • Giữ nguyên tư thế trong 30 giây rồi trở về vị trí ban đầu.

Ngoài ra, người hỗ trợ cũng sẽ tiến hành kéo giãn cổ tay, cổ chân bên liệt của người bệnh để giảm căng cứng cơ.

4.4 Tập di chuyển

bài tập di chuyển

Quá trình tập di chuyển cho người bệnh cần kiên trì, theo sát hỗ trợ để người bệnh có thể đứng vững bằng 2 chân và đi lại được.

Tập di chuyển từ giường sang xe lăn:

  • Đặt người bị liệt ngồi ở mép giường.
  • Xe lặn đặt sát về bên phía liệt, mặt giường chỉ cao bằng xe lăn.
  • Giúp người bệnh nâng mông lên khỏi mặt giường, xoay sang phía bên liệt để ngồi xuống xe lăn.

Tập đứng dậy: 

Thông thường người bệnh có xu hướng đứng dậy bằng chân lành, còn chân liệt đưa ra phía trước. Cần chú ý sửa sao cho khi đứng dậy phải dồn lực đứng bằng 2 chân, khôi phục các dây thần kinh bên chân liệt.

Tập đứng vững: Người bệnh muốn đi được thì cần phải đứng vững trước. Do đó hãy tập cho người bệnh đứng càng nhiều càng tốt. Trong quá trình đứng nên tập đưa tay qua lại, sang ngang, cúi xuống nhặt vật dưới đất.

Tập đi: Khi người bệnh đã đứng vững thì có thể bắt đầu tập đi. Ban đầu hãy cho người bệnh đi giữa 2 thanh chắn song song để có chỗ vịn tay.  

5. Chế độ ăn uống hỗ trợ phục hồi chức năng sau đột quỵ

chế độ ăn uống phục hồi chức năng sau đột quỵ

Một chế độ ăn uống khoa học là chìa khóa giúp bệnh nhân phục hồi tốt sau đột quỵ. Lựa chọn thực phẩm lành mạnh có thể giúp kiểm soát huyết áp, trọng lượng cơ thể, giảm nguy cơ tái phát đột quỵ.

Nhóm thực phẩm người bệnh sau đột quỵ nên ăn:

  • Ngũ cốc nguyên hạt: Óc chó, hạt điều, đậu phộng, hạnh nhân,…
  • Rau củ: Nên chọn các loại rau có màu xanh đậm chứa nhiều dinh dưỡng và chất xơ như: Cải xoăn, cải bó xôi, bắp cải,…
  • Trái cây: Ăn trực tiếp hoặc chế biến thành nước ép.
  • Sữa: Lựa chọn các loại sữa tách béo hoặc ít béo.
  • Chất đạm: Các loại thịt trắng, thịt gia cầm ít béo hoặc nạc.
  • Các loại cá: Cá hồi, cá thu, cá ngừ,…

Thực phẩm người bệnh đột quỵ cần kiêng:

  • Thực phẩm nhiều dầu mỡ.
  • Thực phẩm lên men, gây kích thích: Gia vị cay nóng, rượu bia, cà phê,…
  • Thực phẩm quá nhiều đường: Bánh kẹo, nước giải khát,…
  • Thực phẩm quá nhiều muối.

Các món ăn cho người bệnh đột quỵ nên chế biến dưới dạng hấp luộc để hạn chế dầu mỡ. Thời gian đầu, hệ tiêu hóa của người bệnh còn yếu nên chế biến thức ăn ở dạng mềm lỏng như cháo, súp,…

6. Lưu ý trong quá trình PHCN thần kinh cho bệnh nhân đột quỵ

Để đạt được hiệu quả phục hồi tốt nhất, người bệnh và gia đình cần tuân theo hướng dẫn của bác sĩ hoặc chuyên gia vật lý trị liệu. 

  • Thường xuyên động viên người bệnh, tránh để họ nản chí, lo âu, căng thẳng.
  • Đảm bảo người bệnh được cung cấp đầy đủ dinh dưỡng để hồi phục sức khỏe.
  • Phòng ngừa và loại bỏ các yếu tố nguy cơ đột quỵ lại.
  • Thường xuyên theo dõi huyết áp cho người bệnh.
  • Cần học cách hỗ trợ người bệnh tự chăm sóc bản thân một cách độc lập.

Với các trường hợp gặp khó khăn trong việc phục hồi chức năng cho người bệnh tại nhà, nên đưa người bệnh đến các cơ sở y tế có chuyên khoa phục hồi chức năng để người bệnh được khôi phục tốt nhất. 

7. Phục hồi chức năng thần kinh sau đột quỵ ở đâu?

Phục hồi chức năng tại WinMedic

Đột quỵ không chỉ là một tình trạng cấp tính mà có thể gây ra những di chứng nguy hiểm cho người bệnh. Để đảm bảo an toàn, quá trình hồi phục cần được thực hiện tại những trung tâm PHCN uy tín, chất lượng.

Tại phòng khám WinMedic, với trang bị máy móc hiện đại, cũng đội ngũ bác sĩ, kỹ thuật viên vật lý trị liệu giỏi, giàu kinh nghiệm đã giúp hàng nghìn bệnh nhân khôi phục chức năng thần kinh, vận động dễ dàng, trở về với cuộc sống sinh hoạt hàng ngày. 

Trước khi tiến hành vật lý trị liệu PHCN, các bác sĩ của WinMedic sẽ kiểm tra hoạt động của các khớp, dây thần kinh, những di chứng người bệnh gặp phải để đưa ra phác đồ điều trị phù hợp. Ngoài tập vận động, người bệnh còn được thư giãn, trị liệu bằng các loại phương pháp và máy móc hiện đại nhất hiện nay như:

  • Sóng siêu âm 3 BAND
  • Máy giảm áp Hill DT – Mỹ
  • Điện xung Firing
  • Máy áp lực hơi UAM 8100
  • ..v..v.. 

Mọi thắc mắc về quá trình phục hồi chức năng thần kinh sau đột quỵ, người bệnh có thể liên hệ hotline 0917086003. Hoặc đến trực tiếp phòng khám WinMedic tại Số 22 Bùi Thị Xuân, Q. Tân Bình, TP. HCM.

XEM THÊM:

Nguồn tham khảo:

https://www.ninds.nih.gov/Disorders/Patient-Caregiver-Education/Fact-Sheets/Post-Stroke-Rehabilitation-Fact-Sheet

https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/stroke/in-depth/stroke-rehabilitation/art-20045172

https://www.healthline.com/health/stroke/recovery

Tham Vấn Y Khoa

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *